Terug naar de startpagina
Nasakom-politiek. Eind vijftiger jaren ontwikkelde IndonesiŽ zich niet goed. Soekarno meende via een synthese van nationalisme, islam en communisme het tij te kunnen keren. Zie ook Geleide Democratie.

Nasoetion , Abdul Haris (1918-2000) 

Hij volgde zijn opleiding aan de Kon. Militaire Academie te Bandoeng en diende tijdens de Japanse invasie van Java in 1942 als tweede luitenant bij het KNIL. Na het uitroepen van de Republiek Indonesia in augustus 1945 werd hij commandant van de derde republikeinse divisie te Bandoeng en in 1946 van de Siliwangi-divisie op West-Java; deze eenheid onderdrukte in september 1948 de PKI-coup te Madioen. In 1949 werd hij stafchef van het Indonesische leger. Hij speelde een rol in de 17 oktober-affaire in 1952, in wezen een coup tegen Soekarno van Nasoetion en de westers georiŽnteerde legerstaf. In verband hiermee in 1953 ontslagen. In 1955 terug in actieve dienst, als Generaal-majoor. In 1957 minister van defensie. Onderdrukte opstanden op Sumatra en Celebes (1957-1961). Na de 30 september-affaire van 1965 was zijn politiek rol uitgespeeld

Nationalisatie van buitenlandse bedrijven.
1957/1959: nationalisatie van de Nederlandse bedrijven (in verband met de kwestie Nieuw-Guinea).
1963: nationalisatie van Britse bedrijven i.v.m. de Konfrontasi-politiek met MaleisiŽ.
1965: ook Amerikaanse bedrijven kwamen aan de beurt.
De leiding van de overgenomen bedrijven kwam in handen van Indonesische militairen.
De eigenlijke oorzaak van deze activiteiten was het feit dat het met de Indonesische economie erg slecht ging, men de schuld wilde geven aan de buitenlandse bedrijven om de aandacht af te leiden van de eigen zwakheden. En in het kader van de Geleide Democratie vinden we veel elementen terug van de geleide economie uit de communistische landen.

Zie verder bij: Economische ontwikkeling na 1949, en 'IndiŽ verloren, rampspoed geboren'.

Nationaliteitsregelingen

  • 1838 kwam de eerste regeling in het Burgerlijk Wetboek: iedereen die in Nederland of in de koloniŽn was geboren uit daar gevestigde ouders bezat de Nederlandse nationaliteit. Dus: praktisch de gehele bevolking van Nederland en zijn koloniŽn bezat de Nederlandse nationaliteit.
  • 1850 verving de Nationaliteitswet de regeling van 1838. De Nederlandse nationaliteit kwam aan degenen die geboren waren uit ouders die in Nederland waren gevestigd of van deze personen afstamden: het ging om Nederlandse kolonisten en hun afstammelingen. Als de vader een Nederlander was, maakte het niet uit of de moeder een blanke was of een kleurlinge,  maar kreeg het kind ook de Nederlandse nationaliteit.
  • 1854 Regeringsreglement waarin de bewoners van Nederlands-IndiŽ werden ingedeeld in twee juridische categorieŽn:
  • 1892 kwam een nieuwe Nationaliteitswet: 'inlanders' en 'vreemde oosterlingen' verloren hun Nederlandse nationaliteit (van 1838), alle overige Nederlanders, onder wie de Indische Nederlanders, bleven Nederlander.
  • 1899 werden Japanners niet meer als Vreemde Oosterling beschouwd, maar gelijkgesteld met Europeanen, de zogenaamde 'Japannerwet'
  • 1910 volgde de Onderdaanschapswet: 'inlanders' en 'vreemde oosterlingen' werden wŤl Nederlandse onderdanen, maar geen Nederlanders.
  • 1949 bij de soevereiniteitsoverdracht:
    • inheemse Nederlandse onderdanen Ė niet Nederlanders ('inlanders') verkregen de Indonesische nationaliteit (ca. 70 miljoen).
    • uitheemse Nederlandse onderdanen Ė niet Nederlanders ('vreemde oosterlingen'), vooral Chinezen, 1,2 miljoen, werden niet tot de Nederlandse of Indonesische natie gerekend; ze verkregen de Indonesische nationaliteit, maar konden ze verruilen voor een Chinese.
    • Nederlanders (250.000) behielden de Nederlandse nationaliteit (waaronder ook de Indische Nederlanders). Binnen twee jaar konden ze die verruilen voor de Indonesische: als ze in IndonesiŽ waren geboren of daar minimaal een half jaar woonden. De meeste Indische Nederlanders besloten de Nederlandse nationaliteit te behouden, hetgeen niet was verwacht! Een groot deel van de Indische Nederlanders die voor de Indonesische nationaliteit hadden gekozen kwamen als 'spijtoptant' alsnog naar Nederland aan het eind van de 50'er jaren. 

Zie ook RepatriŽring en Terugkeer naar Nederland.

Natuurkundige Commissie in Nederlandsch-IndiŽ van 1820-1850, door Koning Willem I in het leven geroepen. 

  • Doel was de bestudering van natuur en volken van IndiŽ.

  • De motieven waren van objectief-wetenschappelijke aard, maar er waren ook strategisch-politieke en economische overwegingen

  • Zo waren er tochten naar Padang (ca. 1830)en Borneo (ca. 1840). Junghuhn deed in 1845 onderzoek naar de vulkanen op Java

Navigatie op zee heeft zich door de eeuwen heen steeds verder ontwikkeld. Hieronder staan een aantal van de belangrijkste oriŽntatieontwikkelingen: 
  • kompas (kwam in de 13e eeuw in het Middellandse Zeegebied voor)
  • leeskaarten: zeemansgids met gegevens voor de navigatie
  • paskaarten of zeekaarten; met een passer werden de afstanden bepaald (vanaf 1525 in Nederland)
  • gedrukte kustkaarten, die het silhouet van de kust aangaven maar niet te gebruiken in open zee en verder van de kust; na 1550 in gebruik

leeskaart voor kustverkenning: fragment van Terschelling.

  • grote globe (was tijdens de Eerste Expeditie in 1595 aan boord)
  • gebulte kaart: bolvormig segment van de globe waarbij een driebenige passer nodig was (vanaf 1597)
  • berekening breedtegraad:
    • quadrant, nog erg slingergevoelig.
    • zeeastrolabium vanaf ca. 1480, om m.b.v. de noordpoolster de geografische breedte te bepalen, alleen te gebruiken op het noordelijk halfrond

    zee-astrolabium van messing

     

    • graadstok of Jacobsstaf: aanvang 16e eeuw voor de hoogtebepaling van de poolster, later ook van de zon (aanvankelijk met het gezicht naar de zon)
    • Daviskwadraat (met rug naar de zon)
    • octant: in 1747 bij de VOC geÔntroduceerd
    • sextant: kon een grotere hoek meten dan de octant

      

    sextant

     

    • reflectiecirkel of cirkel van Borda (ca. 1780): deze kon een grotere hoek meten dan 120į, voor de hoek tussen de zon en de maan, of tussen de maan en de sterren; wel waren hierbij tabellen nodig
  • berekening lengtegraad:
    • eeuwenlang was het zeer moeilijk deze te bepalen; daarom maakte men een 'gegist bestek', dat uitging van de plaats waar men was, plus daarbij de gegiste snelheid van het schip, de verlopen tijd, rekening houdend met de zeestroming en de richting. De snelheid van het schip werd bijvoorbeeld bepaald m.b.v. een lange lijn met knopen, die werd afgerold in zee: het aantal knopen dat in vijftien seconden langs kwam was het aantal mijlen per uur dat men voer (handlog). Dat dit systeem lang niet onfeilbaar was, bewezen de serie VOC-schepen, die op de kust van west-AustraliŽ terechtkwamen.
    • pas in de 18e eeuw kwam de oplossing: 
      • nauwkeurige tafels met tevoren berekende  maansafstanden, plus nauwkeurige hoekmeetinstrumenten
      • een nauwkeurig lopende klok (chronometer) aan boord, die de nulmeridiaantijd aangaf: ťťn uur tijdsverschil tussen Greenwichtijd en de eigen tijd, gemeten om 12 uur 's middags is 15į (360į gedeeld door 24 uur); vanaf 1899 kon via de draadloze radiotelegrafie van Marconi tijdseinen van Greenwich doorgegeven worden.

       

      chronometer

       

  • 20e en 21e eeuwse ontwikkelingen:
    • radiobakens met peilontvangers
    • radar
    • GPS  m.b.v. satellieten vanaf circa 1985 beschikbaar voor niet-militair gebruik (Amerikaans)
    • Galileo, als GPS, maar van Europese origine, in 2008(?) operationeel.

Zie ook : Cartografie bij de VOC.

Neck, Jacob Cornelisz. van (1564-1638) Hij vertrok in 1598 als bevelhebber van de 4e expeditie van de VoorcompagnieŽn met acht schepen naar IndiŽ en kwam na 14 maanden met een rijke lading terug (o.a. 600.000 pond peper, 250.000 pond kruidnagelen, 20.000 pond muskaatnoten, 200 pond foelie). 

Een deel van zijn eskader, o.l.v. Wijbrand van Warwijck en Jacob van Heemskerk, ging verder door tot Ambon, Banda en Ternate.

Na aftrek van de kosten kon 100% winst (of meer) worden uitgekeerd. Dit resultaat was een grote stimulans voor nieuwe expedities en woog zwaar mee om te komen tot de oprichting van de VOC.

Thuiskomst van Van Neck in 1599, door Cornelis Vroom

Al in 1600 vertrok Van Neck voor zijn tweede tocht, waarbij behalve IndiŽ ook China werd bezocht.

In de periode 1622-1626 was hij vier keer burgemeester van Amsterdam.

zie ook: Eerste Expedities.

Nederburgh, Sebastian Cornelius (1762 Ė 1811). 

Koloniaal bewindsman, die in 1787 advocaat werd van de VOC, en in 1791 naar IndiŽ ging als commissaris-generaal. Hij moest een reorganisatie van de VOC tot stand brengen, wat niet gelukte. Als conservatief kwam hij in conflict met Dirk van Hogendorp met wie hij samen in de Commissie van Advies zat (1801), die de toekomst van het vroegere VOC-gebied, want nu kolonie van Nederland, moest bepalen. Het rapport volgde in grote trekken de denkbeelden van Nederburgh. Later vinden we zijn conservatieve ideeŽn terug in het Cultuurstelsel.

Nederland, NV Stoomvaart Maatschappij opgericht in 1870, na de opening van het Suezkanaal, en door de ontwikkeling van de particuliere sector in IndiŽ (na afschaffing van het Cultuurstelsel).

Na een aantal jaren kwam men tot een 2-maandelijkse dienst. Schepen in dienst (zusterschepen staan achter elkaar vermeld) :

  • Willem III vertrok in 1871 als 1e stoomschip naar IndiŽ: na 1 dag in de brand, en daarna verkocht / Prins van Oranje 1871 - 1893
  • Prins Hendrik 1871-1873 / Conrad 1872-1897
  • Prinses Amalia 1874-1906
  • Koning Willem I 1898-1913 / Koning Willem II 1900-1912 / Koning Willem III 1900-1914
  • Oranje 1903-1922
  • Rembrandt 1906-1928 / Vondel 1907-1930 / Grotius 1907-1931
  • Prinses Juliana 1910-1930
  • Koningin der Nederlanden 1911-1932
  • Jan Pieterszoon Coen 1915-1940
  • Johan de Witt 1920-1948
  • Pieter Corneliszoon Hooft 1926-1932
  • Christiaan Huygens 1927-1945
  • Johan van Oldebarnevelt 1930-1963
  • Marnix van Sint Aldegonde 1930-1943
  • Oranje 1939-1964

  

Oranje

   

Marnix van Sint Aldegonde

Zie ook bij:

 

Nederlands-Indonesische Unie In de aanloop naar de Linggadjati-besprekingen van 11/14 november 1946, opperde Van Mook het idee van een Nederlands-Indonesische Unie. De Commissie-Generaal ging hiermee akkoord. Maar de Republiek zag niets in een staatskundige relatie. Bij de soevereiniteitsoverdracht van 27-12-1949 werd de Unie tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek der Verenigde Staten van IndonesiŽ van kracht, maar ze droeg een volkenrechtelijke, en geen staatsrechtelijk karakter. De band tussen de beide staten zou bestaan uit culturele en economische samenwerking.

De verdragsverhouding kon niet eenzijdig worden beŽindigd, maar op deze bepaling stond geen sanctie.

Toen in augustus 1950 de Republiek der Verenigde Staten van IndonesiŽ werd omgezet in een eenheidsstaat, werd de nieuwe Republik Indonesia door Nederland beschouwd als rechtsopvolger in de Unie.

In 1954 werd de Unie door IndonesiŽ opgezegd met het argument, dat de Unie de prijs was waardoor IndonesiŽ in 1949 de onafhankelijkheid kreeg.

Sindsdien heeft de Unie geen betekenis meer gehad.

Formeel werd de Unie in februari 1956 ontbonden.

Zie ook: Conferenties, stappen en gebeurtenissen in de relatie tussen Nederland en IndonesiŽ 1945-1963.

Nederlander, zwarte zie Belanda hitam

Nederlands Oost-IndiŽ zie "IndiŽ"

Nederlandsch Zendelinggenootschap ter Voortplanting en bevordering van het Christendom, bijzonder onder de Heidenen (NZG) te Rotterdam 1797 opgericht. In 1814 arriveerden de eerste zendelingen in IndiŽ. Het gouvernement werkte openlijk tegen (Baud 1823), vanwege angst voor onrust onder het volk; vooral op Java. Minder moeite had het gouvernement met de Buitengewesten, op plekken waar de islam weinig invloed had.

Zie ook: Zending

Nederlandsche Handel Maatschappij NV 

Kantoor, Factorij, van de NHM in Batavia

Opgericht in 1824 op initiatief en met geldelijke steun van koning Willem I, met o.a. het doel van de stimulering van de handel op IndiŽ. De NHM had het monopolie van vervoer en verkoop van Indische producten (=consignatiestelsel). Dankzij het Cultuurstelsel zeer winstgevend. Vanaf 1882 werd het bankiersbedrijf steeds belangrijker. In 1964 samengegaan met de Twentsche Bank, tot ABN (Algemene Bank Nederland). In 1991 kwam de ABN-AMRO tot stand. In 2007 werd ABN-AMRO overgenomen door het bankentrio Royal Bank of Scotland, de Nederlands-Belgische bank Fortis en het Spaanse Banco Santander. In 2008 nam de Nederlandse Staat Fortis Nederland en de nog niet geheel geÔntegreerde ABN-AMRO over; waarschijnlijk gaat deze bank in de toekomst verder onder de naam ABN-AMRO. 

Nederlandsch-Indische Radio Omroep Maatschappij (NIROM)        
  • 27 december 1928 werd de NIROM opgericht
  • 30 december 1932 verleende de Nederlands-Indische regering een concessie
  • 31 maart 1934 start de exploitatie met vier zenders (Batavia, Bandoeng, Semarang en Soerabaja). Nog in hetzelfde jaar waren er al 17 zenders, in 1935 20 en in 1939 werd het aantal van 27 bereikt.
  • 1 oktober 1936 werd heel Nederlands-IndiŽ bestreken
  • 8 maart 1942 besluit Bert Garthoff de laatste uitzending van de NIROM met de woorden: "Wij sluiten nu. Vaarwel, tot betere tijden. Leve de Koningin!"
  • Na deze datum blijven een aantal medewerkers het Wilhelmus uitzenden. Op 7 april 1942 worden zij die hieraan hebben meegewerkt door de Japanners onthoofd.

De NIROM had studio's in Batavia en Soerabaja, en zond programma's uit over sport, politiek, cultuur, alsmede kerkdiensten en ochtendgymnastiek. Behalve een eigen huisorkest kwamen regelmatig toneel- en cabaretgroepen uit Nederland over om uitzendingen te verzorgen.

Om te kunnen luisteren had men een luistervergunning van de overheid nodig, alsmede diende een luisterbijdrage van enkele tientallen guldens betaald te worden, en was een abonnement op de NIROM nodig. De NIROM-bode kwam uit van april 1934 tot 1 maart 1942.

Per dag waren er drie uitzendingen: 06.30-7.00, 11.00-14.00 en 19.00-23.00.

Vanwege de vele tropische storingen kon men alleen gebruik maken van de korte golf.

Eind 1940 waren 102.000 luisteraars geregistreerd.

Na de Tweede Wereldoorlog werden de uitzendingen hervat.

          

Zie ook: Persbureau Aneta

Nederlandsch-Indische Spoorweg Maatschappij (NISM) voltooide op Java de eerste lijn: van Djokjakarta naar Soerabaja in 1867. (Zie ook Spoorwegen).

Nederlands-IndiŽ officiŽle naamgeving vanaf 1800 aan voormalige VOC-bezittingen na overname door Bataafse Republiek. Het geheel bestaat uit 13.677 eilanden, waarvan ca. 6.000 onbewoond zijn.

De naam komen we echter in stukken van de VOC in de jaren 1620-1622 al tegen als 'Nederlandsch-India'.

Nederlands-Indische Bond van Ex-krijgsgevangenen en GeÔnterneerden (NIBEG) Particuliere instantie, opgericht direct na de Japanse capitulatie in de krijgsgevangenkampen in Siam, om hulp te bieden aan ex-krijgsgevangenen en geÔnterneerden. Zij streefde geen politieke of godsdienstige doeleinden na, en groeide uit tot spreekpartner van 'Den Haag'. In de vijftiger jaren werd deze rol overgenomen door het CCKP.

Zie ook: RepatriŽring.

Nederlandse Troepen na de Tweede Wereldoorlog in IndiŽ.
  • KNIL: vanaf oktober 1945 startte de vorming van twee bataljons, gevormd uit ex-krijgsgevangenen uit geheel AziŽ. In 1947 was het KNIL uitgegroeid tot 43.660 man en door de toename van inheemse groepen in 1948 nog hoger.
  • KL-OVW (Oorlogsvrijwilligers): 17 bataljons vanaf eind 1945. Aanvankelijk mochten ze van de Britten niet op Java landen, en verbleven ze langere tijd op Malakka / Singapore. Vanaf juli 1948 vertrokken de meesten naar patria.
  • Dienstplichtigen: pas officieel mogelijk na aanname van een grondwetswijziging (Nederlandse dienstplichtigen mochten aanvankelijk niet overzee worden gestuurd voor acties) werden zij vervoerd naar IndiŽ:
    • 1e Divisie (7 December Divisie), 14 bataljons, vertrek september 1946
    • 2e Divisie (Palmboom Divisie), 10 bataljons, vertrek juli 1947
    • 3e Divisie (3-tand- of Neptunus Divisie), 15 bataljons, gaat vanaf november 1947 naar IndiŽ
    • drie zelfstandige KL-brigades:
      • F-brigade (1948)
      • G-brigade (1949)
      • H-brigade (1949)
  • Beroepsmilitairen vinden we te land alleen bij de Mariniersbrigade.

In maart 1951 verlaten de laatste Nederlandse troepen IndonesiŽ.

Nederlandse Vlag  Na inlijving van Nederland bij Frankrijk in 1810 en de verovering van Java door de Engelsen in 1811 waaide de nationale driekleur op nog slechts drie plaatsen in de wereld:
  • op het slavenkasteel El Mina in Afrika
  • op een handelskantoor te Canton in China
  • op het eiland Deshima (Japan)

Evenals Java waren de overige koloniŽn door de Britten overgenomen.

Neokolonialisme term die gebruikt wordt om aan te geven dat na de dekolonisatie de kolonie weliswaar formeel onafhankelijk was geworden, maar dat de economische afhankelijkheid van het westen in feite groot bleef.
Nepotisme het onrechtmatig begunstigen van verwanten en vrienden bij het geven van belangrijke posten. Een situatie die zich in IndiŽ vooral in de 18e eeuw voordeed.

Zie ook: Oligarchie.

Netherlands Indies Civil Administration, zie NICA

Netherlands Indies Forces Intelligence Service (NEFIS) Opgericht tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-IndiŽ; directeur was kolonel S.H.Spoor, de latere generaal.

Ngabehi ambtstitel voor regenten, lager dan Toemenggoeng

Niassers Dit zijn bewoners van 't eiland Nias, alsmede van de nabij gelegen Batoe-eilanden, gelegen ten westen van Sumatra. Zij spreken een eigen taal (480.000 - 1989). In het verleden was de Noord-Niasser duidelijk te onderscheiden van de Zuid-Niasser: de Noord-Niasser was minder fijn van bouw. Heden zien we meer mengvormen. 

Door de betaling van een hoge bruidsschat wordt de man eigenaar van de vrouw en wordt zij onderdeel van de boedel.

Atjehers kwamen op deze eilanden in verband met de slavenhandel, zodat de Indische regering al in 1825 tot contracten kwam om de slavenhandel af te schaffen.

Zie ook: Bevolkingsgroepen.

NIBEG zie Nederlands-Indische Bond van Ex-krijgsgevangenen en GeÔnterneerden

NICA (Netherlands Indies Civil Administration) Vanaf  maart 1944 actief om het burgerlijk bestuur na de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-IndiŽ te herstellen; zij kwamen achter de geallieerde acties aan, later gingen ze met de eerste aanval mee, vanwege communicatieve problemen. 

Haar taken waren:

  • de orde herstellen en het invoeren van een regelmatig bestuur

  • helpen bij zuiveringen

  • uit de bevolking krachten aantrekken t.b.v. NICA, KNIL, Kon.Marine en civiele diensten

  • verdediging van bezette gebieden en het voortzetten van de strijd

Aanvankelijk opereerde ze vanuit Camp Columbia bij Brisbane in AustraliŽ, en viel onder geallieerd opperbevel. Ze verwachtten gelijk met de geallieerden op te kunnen trekken, maar de plotselinge capitulatie van Japan verraste ze, en konden ze door gebrek aan scheepsruimte en Britse medewerking niet meteen naar Java. Vooral op Java bestond er grote angst voor NICA, omdat de pemoeda's haar zagen als zwaarbewapende macht die het Nederlands gezag moest herstellen. Begin 1946 veranderde zij haar naam in 'Allied Military Administration Civil Affairs Branch' (AMACAB). Na het vertrek van de Britten uit IndiŽ/IndonesiŽ werd de naam: "Tijdelijke Bestuursdienst".

Nienhuys, Jacobus (1836- 1928) 

Hij ging in 1863 naar Sumatra in de tabak; met steun van de Nederlandse Handel Maatschappij richtte hij in 1869 de Deli Maatschappij op (het eerste naamloze vennootschap)

Nieuwe Onderhandelingen 19 april -23 juli 1948 Kalioerang en Batavia

Deze werden gevoerd tussen Nederland en de Republiek met de Commissie van Goede Diensten te Batavia en Kalioerang. Nederland komt met nieuwe voorstellen / eisen:

  • De Republiek moet een ondergeschikte deelstaat worden
  • De Republiek mag geen buitenlandse betrekkingen aanknopen
  • De Republiek moet zijn leger opheffen.

Als de Commissie met nieuwe voorstellen komt schort Nederland op 16 juni '48 het overleg op.

Zie ook: Conferenties, stappen en gebeurtenissen in de relatie tussen Nederland en IndonesiŽ 1945-1963.

Nieuwe Onderhandelingen Kalioerang 4 november '48 en Batavia 4 december '48

Op 10 september '48 kwam Cochran van de Commissie van Goede Diensten met voorstellen:

uiterlijk januari 1949:

  • moesten verkiezingen plaatsvinden voor het federale parlement
  • moest een voorlopige federale regering zijn ingesteld
  • en een Nederlands-Indonesische Unie tot stand zijn gekomen.

De Republiek aanvaardt deze voorstellen, Nederland niet, waarover de U.S.A. zich opwindt.

Overleg vindt plaats in Kalioerang op 4 november '48. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stikker spreekt met Hatta e.a. Stikker was van mening dat de diplomatie nog een kans moest hebben. Resultaat van de besprekingen:

  • de Republiek weigerde om een ondergeschikte positie in te nemen in de federale interim-regering.
  • de Republiek accepteerde niet een machtige hoge vertegenwoordiger van de Kroon
  • de Republiek wenste geen afstand te doen van haar leger

In Batavia wordt vanaf 4 december '48 verder onderhandeld met Hatta en een Nederlandse delegatie, maar de verschillen waren niet te overbruggen.

Zie ook: Conferenties, stappen en gebeurtenissen in de relatie tussen Nederland en IndonesiŽ 1945-1963.

Nieuwenhuys, Rob (1908-1999), lit. "Een beetje oorlog", "Twee vaderlanden", "Vergeelde portretten uit een Indisch familiealbum", "Tempo Doeloe" (foto's en tekst), "Baren en oud-gasten"(fotoboek), "De pen in de gal gedoopt"( biografie van H.N. van der Tuuk), "De dominee en zijn worgengel"(biografie van Francaise Haverschmidt), "Oost-Indische Spiegel" (geschiedenis van de Indische literatuur), "Het laat je niet los".

Nieuw-Guinea

  • Papoea's: in de hooglanden
  • AustronesiŽrs: langs de kust
  • 1522 Portugezen ontdekken Nieuw-Guinea
  • Jorge de Meneses gaf de naam: "Ilhas dos Papua's" = eiland van de kroesharigen
  • 1545 gaf de Spanjaard Ynigo Ortiz de Retes het de naam: "Nueva Guinea" naar het Afrikaanse Guinea.
  • 1606 verscheen de eerste Nederlander: Willem Jansz.
  • 1828 werd bij proclamatie Nieuw-Guinea tot kolonie van Nederlands-IndiŽ verklaard, en kwam de eerste bestuurspost aan de zuidkust van de Vogelkop. De oostgrens werd door Nederland eenzijdig bepaald op 141į OL. Nederland erkende de soevereiniteitsrechten van de vorst van Tidore over het gebied.
  • 1895 werd de oostgrens internationaal bepaald op 141į 1' 47'' OL.
  • 1905 stond de vorst van Tidore zijn rechten af.
  • 1910 stichting hoofdstad Hollandia; de naam veranderde in 1963 in Kota Bura en later Sukarnopura; toen Soeharto aan de macht kwam werd het Jayapura.
  • In de 1930'er kwamen de eerste kolonisten (Indische Nederlanders) naar Nieuw-Guinea. Dit liep uit op een mislukking:
    • het zware klimaat
    • de slechte infrastructuur
    • geen goede voorzieningen, zoals bestuurlijke voorzieningen, scholen, ziekenhuizen.
  • 1942-1945 strijdtoneel in de Tweede Wereldoorlog vanwege de strategische ligging.
  • Na de soevereiniteitsoverdracht, december 1949, viel alleen Nieuw-Guinea nog onder de Nederlandse vlag. De leiding over het bestuur werd uitgevoerd door de volgende gouverneurs:
    • 1950-1953 Simon Lodewijk Johan van Waardenburg (geb.1900)
    • 1953-1958 Jan van Baal (1909-1992)

    Jan van Baal

     

    • 1958-1962 Pieter Johannes Platteel (1911-1978)
  • 1950/1952 kwamen ca. 4500 Indische Nederlanders, veelal op eigen initiatief, naar Nieuw-Guinea; zij kwamen in de meeste gevallen in overheidsdienst, maar wensten ook recht op grondeigendom, dat niet gegeven werd. Eind 1962 vertrokken praktisch allen naar Nederland.
  • 17 augustus 1960 verbreekt Soekarno alle politieke banden met Nederland.
  • 1962 Soekarno stuurt Soeharto met troepen ter infiltratie naar Nieuw-Guinea. Militair wordt dit geen succes, maar politiek wel:
  • 1962, 15 augustus, wordt er een akkoord bereikt. Zie ook J.H.van Royen.
  • 1962, 1 november, wordt Nieuw-Guinea overgedragen aan de Verenigde Naties.
  • 1963, 1 mei wordt het gebied overgedragen aan IndonesiŽ.

Zie ook: Bevolkingsgroepen en Grensbepaling van Nederlands-IndiŽ.

Nieuwe Orde of Orde Baru Toen de periode Suharto aanving (1965/1966) sprak men van de Nieuwe Orde: een andere aanpak van de economische problemen door zich meer op het westen te oriŽnteren: westerse bedrijven werden aangemoedigd in IndonesiŽ te investeren. Daarentegen noemde men de aanpak onder Soekarno Oude Orde of Orde Lama.
NIROM zie Nederlandsch-Indische Radio Omroep Maatschappij

Njai inheemse huishoudster annex levensgezellin

Zie ook: Europese mannen in IndiŽ en Europese vrouwen in IndiŽ.

Nootmuskaat is de zaadkern, en foelie de zaadrok van dezelfde plant. 

In 1512 'ontdekte' een Portugees op Banda de groeiplaats. De Hollanders kwamen er in 1599, en in 1602 verkreeg de VOC het monopolie, dat ze pas echt vestigde na 1621, en toen handhaafde tot het einde van haar bestaan. Nootmuskaattuinen werden perken genoemd. Tijdens het Engelse bewind (Raffles) werd de cultuur verbreid over vele tropische landen. Slechts in enkele streken kon zij zich handhaven. Nederlands-IndiŽ leverde vůůr de Tweede Wereldoorlog 70% van de wereldproductie, maar de hele cultuur was niet meer van zo'n groot belang als in de 17e eeuw. Buiten de Banda-eilanden komt het in beperkte mate voor.

De nootmuskaatboom wordt tegen de zon en de zeewind beschermd door pandanen en de zeer hoge kanari-bomen. Zelf worden ze 8 - 12m hoog. De belangrijkste oogst vindt plaats in juli/augustus, en tevens in december.

Met een lange stok (gaai-gaai) worden de noten uit de boom getrokken en in een mand opgevangen; vervolgens worden ze ontdaan van de foelie (zaadrok). Gedurende zes weken gaan ze in het zgn. rook-kombuis. Daarna worden ze gekalkt (in versgebluste kalk met zeewater):

  • ter bescherming tegen insecten (helpt niet echt)
  • ter vernietiging van de kiemkracht (niet bewezen), om concurrentie tegen te gaan ter bescherming van het monopolie (niet meer nodig)
  • voor een langere houdbaarheid (niet bewezen)

En nog steeds wordt de noot gekalkt.

In de laatste fase worden ze gedroogd en kan het transport geschieden.

Zie ook bij:  Wereldproductiecijfers.

Novemberverklaring 1918, Gouverneur-generaal Van Limburg Stirum kwam met beloften van meer medezeggenschap voor de inheemse bevolking in bestuursaangelegenheden en een wijziging van de staatsregeling.

NSB, Indische Vanaf 1933 werd zij actief, mede dankzij de heersende economische crisis. Zij was zeer regeringsgezind en anti-Japans. Van alle NSB-leden zat 5% in IndiŽ, en maar liefst 1/3 van alle NSB-inkomsten kwamen uit IndiŽ! In 1935 kwam A.A.Mussert naar IndiŽ; hij werd zelfs tweemaal ontvangen door Gouverneur-generaal De Jonge. Dit zorgde mede voor een relatief grote aanhang (5.000 leden in 1937). Maar in 1939 was het aantal leden al weer gezakt naar 1800 en in mei 1940 nog 1100. Op 10 mei 1940 werden, naast ca. 2400 Duitsers, bijna 500 NSB'ers in IndiŽ geÔnterneerd (eiland Onrust), van wie later 146 naar Suriname zijn overgebracht.

Zie ook: A.A. Mussert en Politieke Bewegingen en Partijen in de 20e eeuw.

Terug naar de startpagina