Terug naar de startpagina

Vaderlandsche Club 1929 opgericht: een Nederlandse club die niets van de nationalistische beweging moest hebben en traditioneel, conservatief was ingesteld.

Zie ook: Politieke Bewegingen en Partijen in de 20e eeuw en De Indische NSB

Valckenier, Adriaan 1695-1751

  • In 1715 vertrok hij naar IndiŽ

  • In 1734 werd hij directeur-generaal

  • Het lot bepaalde dat in 1735 niet hij, maar Abraham Patras de nieuwe gouverneur-generaal werd.

  • Twee jaar later werd hij wel gouverneur-generaal (1737-1741). 

  • Omdat er een overproductie van de koffie dreigde, besloot hij tot vernietiging van ongeveer de helft van de koffieaanplant; twee jaar later kon hij al niet meer voldoen aan de vraag om koffie uit Nederland. De VOC besloot de schade te verhalen op hem en de directeur-generaal.

  • In 1740 vond de "Chinezenmoord" plaats. In verband hiermee liep de ruzie in de Raad van IndiŽ zo hoog op dat Valckenier de latere Gouverneur-generaal Imhoff gevangen liet nemen en naar Nederland stuurde. 

  • In 1741 werd Valckenier eervol ontslagen; op de terugreis werd hij bij de Kaap echter gearresteerd en teruggestuurd naar Batavia. Het proces duurde zo lang dat het bij zijn overlijden in de gevangenis (1751) nog niet was afgesloten.

Zie ook: Gouverneurs-generaal op rij.

Valentijn, FranÁois (1666-1727), bekend vanwege zijn encyclopedisch standaardwerk "Oud en Nieuw Oost-IndiŽn".

Na een opleiding in Nederland bereikte hij in 1686 als dominee zijn standplaats Ambon. Tevens verbleef hij een jaar op Banda

In 1695 keerde Valentijn terug in Nederland en vestigde zich in Dordrecht.

In 1705 was hij terug in Batavia en werkte in 1706 als veldprediker in Oost-Java. In 1707 ging hij alsnog naar Ambon. Zijn beroeping op Ternate weigerde hij echter en kwam daarom in 1714 terug in Dordrecht. In 1726 verhuisde Valentijn naar Den Haag, waar hij in 1727 overleed.

Vanaf 1689 vertaalde hij de Bijbel in het laag-Maleis. Het werk werd niet gedrukt, want de voorkeur ging uit naar een hoog-Maleise versie. Toen Valentijn kwam met een 'hoger'-Maleise versie werd ook deze niet gedrukt. Er was weerstand ontstaan omdat men overtuigd was, dat zijn vertalingen niet origineel waren.

Erkenning heeft hij wel gekregen voor zijn standaardwerk "Oud en Nieuw Oost-IndiŽn" met beschrijvingen over alle gebieden in AziŽ waar de VOC zijn gezag uitoefende. Het verscheen in vijf delen met 4800 bladzijden in de jaren 1724-1726: het resultaat heeft hij nog voor zijn dood kunnen inzien. Pas in de jaren 2002-2004 is er een complete herdruk verschenen in acht banden met 5144 pagina's.

Dit grote werk werd geroemd vanwege zijn plaatsbeschrijvingen, vele platen, portretten, kaarten en plattegronden, maar vooral vanwege de grote historische waarde.

FranÁois Valentijn

Van Imhoff, schip van de KPM, dat 19 januari 1942 ten zuiden van Nias getroffen werd door een Japanse vliegtuigbom, terwijl het op weg was naar Brits-IndiŽ met Duitse geÔnterneerden.

Zie verder: Duitsers in de Tweede Wereldoorlog.

Vanille-cultuur  De plant werd in 1819 vanuit Midden-Amerika naar Java overgebracht en pas tussen 1840 en 1850 in cultuur genomen. De vanillestokjes zijn de vruchten van een orchidee. Vlak voor het geheel rijp zijn werden de vruchten geplukt waarna, na een lange bereiding in diverse vormen, zich kristallen vanille vormden op de stokjes. Weinig Europese landbouwondernemingen hebben zich in IndiŽ bezig gehouden met vanille, en dan alleen nog als bijcultuur.

Vasco da Gama (1469-1524) 

 

Portugese zeevaarder, die in 1498 als eerste Europeaan India bereikte.

Zie verder: Portugezen

Vendutie Vanwege de vele verhuizingen van de Nederlanders in IndiŽ door overplaatsing naar elders werden regelmatig verkopen gehouden van inboedels. Vůůr de verkoopdag werd een 'kijkdag' georganiseerd. Terwijl  in IndiŽ het woord 'vendutie' gebezigd werd, was de gebruikelijke term voor deze gebeurtenis in Nederland 'vendu'.

Verdrag van Boengaja van VOC-admiraal Speelman en de Boeginese prins Aroeng Palakka met de sultan Hasanoeddin van Gowa in 1667 (Makassar, Celebes). De sultan van Gowa gaf zich uiteindelijk in 1669 over aan VOC.

Verdrag van Giyanti 1755: Mataram werd in tweeŽn gesplitst: zo ontstonden de vorstenlanden Djokjakarta en Soerakarta

Verdrag van Saragossa 1529. Zie bij Grensbepaling van Nederlands-IndiŽ.

Verenigde Staten van IndonesiŽ per 27 december 1949 na de soevereiniteitsoverdracht. Federatie van de Republiek IndonesiŽ met daarnaast 15 'autonome' deelstaten. In 1950 voegde Soekarno dit samen tot de eenheidsstaat. Alleen op de Molukken kwam hiertegen echt verzet. 

Zie ook Islamitische Opstanden.

Verraad van Lombok zie Lombok

Vervoort, Hans; (geb. 1939) lit. "Zwarte rijst", "Van onder de koperen ploert", en de biografie "Sicco Roorda van Eysinga"

Verzuiling Een verzuiling door religieuze achtergronden heeft in Nederlands-IndiŽ nooit bestaan, zoals dit wel het geval in Nederland was. Wel was er onder Europeanen een sterke maatschappelijke verzuiling.

Veth, Bas (1860-1922) lit. 

 

Zijn boek "Het leven in Nederlandsch-IndiŽ" (1900) maakte veel los! Nooit eerder was een schrijver zo negatief over alles wat met Nederlands-IndiŽ had te maken. Dus niet verwonderlijk dat de stroom van reacties niet mals was! 

Veth, Pieter Johannes (1814-1895) 

 

Hij was een zeer veelzijdig wetenschapper (oosterse talenkenner, theoloog, letterkundige), en als IndiŽ-kenner gaf hij de toon aan in de beeldvorming in Nederland over Nederlands-IndiŽ in de 19e eeuw.

Hij was de ontdekker van Multatuli, die over hem schreef: "Wie niet verbaasd staat over de kennis van professor Veth heeft geen verstand van kennis."

Als liberaal keerde hij zich rond 1848 al af van het Cultuurstelsel en had ideeŽn over de opvoeding van het Indische volk middels onderwijs, welke pas veel later (gedeeltelijk) zouden worden uitgevoerd.

Door tevens de Nederlanders in Europa goede voorlichting te geven over Nederlands-IndiŽ wilde hij de banden tussen de beide delen van het Koninkrijk versterken.

Hij was ťťn van de oprichters van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in 1851, medeoprichter van het Indisch Genootschap en voorzitter van het in 1873 opgerichte Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap, dat expedities uitvoerde in de nog grotendeels onbekende Buitengewesten

In 1882 verscheen zijn encyclopedisch werk "Java, Geografisch, Ethnografisch, Historisch"

In 1883 had hij een groot aandeel in het koloniale deel van de grote Wereldtentoonstelling die in Amsterdam werd gehouden en bijna twee miljoen (!) bezoekers trok.

En toch: .... hij is nooit in Nederlands-IndiŽ geweest.

Visman, F.H., zie Commissie Visman.
Vlagincident Soerabaja 19 september 1945 Een kenmerkend incident deed zich in Soerabaja voor: op het Oranje Hotel was op 19 september 1945 de Nederlandse driekleur aan een mast op een toren bevestigd door V.W.Ch.Ploegman (voorman van het vooroorlogse Indo Europees Verbond), volgens Indonesische bronnen. Nederlandse bronnen noemen vaandrig J. Lansdorp (van een RAPWI-team) en Jack Boer (die voor de oorlog bij de BPM werkte en een ex-geÔnterneerde was). Volgens sommigen was de vlag de avond er voor reeds bevestigd, maar toen nog niet ontdekt.

                

In de loop van de ochtend begon zich een groot aantal mensen te verzamelen voor het hotel, en raakten Nederlandse en Indonesische jongeren met elkaar slaags. Pemoeda's bereikten de vlag, scheurden het blauwe deel er af, en hezen de roodwitte vlag. Bij de schermutselingen raakte Ploegman ernstig gewond en overleed een paar dagen later; ook een aantal Indonesische jongeren hebben het gebeuren niet overleefd. De rust keerde weer door optreden van de Japanners en (volgens bepaalde bronnen) van resident Soedirman.

Zie ook: Bersiap.

Vleuten, J.M.van directeur Binnenlands Bestuur, 1885-1889

Vloekzang, de laatste dag der Hollanders op Java door Sentot.

Gedicht, geschreven door Sentot, pseudoniem voor Sicco Roorda van Eysinga.

Volledige tekst: klik op Vloekzang

Vlootwet 1922-1924 zie Marine in de 20e eeuw.
VOC-Aandelen   Beurshandel bestond al honderden jaren in Amsterdam. Vanaf de oprichting van de VOC in 1602 ontstond het fenomeen waarbij particulieren voor langere tijd deelnamen in het bedrijfskapitaal en kwam er in Amsterdam een aandelenbeurs.

Particulieren kochten aandelen VOC, en reeds voordat het eerste schip vertrok werden deze op de beurs verhandeld, waardoor de VOC het eerste 'beursgenoteerde' bedrijf ter wereld werd. 

Belangrijke ontwikkelingen in de aanloop hiertoe waren:

  • partenrederij: voor de duur van ťťn reis konden particulieren aandelen of 'parten' van een schip kopen
  • groei van het bulkgoederenvervoer (niet-verpakte goederen zoals graan)
  • inrichten van de stapelmarkt (voornaamste markt voor een bepaald product)

In 1594 ontstond de Compagnie van Verre: behalve kapitaal van de oprichters was er kapitaal van investeerders en ontstond een vennootschap van aandeelhouders met de bewindhebbers als gevolmachtigde bestuurders, die persoonlijk niet aansprakelijk waren voor eventuele verliezen.

Alle VoorcompagnieŽn waren als zodanig georganiseerd: nog steeds werden met de aandeelhouders (participanten) afgerekend nŗ ťťn reis en hadden de bewindhebbers dus nog niet de beschikking over een permanent aandelenkapitaal. Wel was er de mogelijkheid tot tussentijdse aandelenhandel en kwam er een strikte scheiding tussen de kapitaalverschaffers en de gevolmachtigde bestuurders. Tevens zien we een samenvoeging van rederij en handelsonderneming.

In 1602 volgde de oprichting van de VOC: de eerste aandeelhouders legden in voor de duur van tien jaar: in 1612 zou de rekening worden opgemaakt. In 1602 werd in korte tijd voor ruim 6,4 miljoen gulden ingeschreven door 1143 personen:

  • 466 kleine aandeelhouders (tot 1000 gulden), waaronder zelfs huishoudsters(!)
  • 589 middelgrote aandeelhouders (1000 tot 10.000 gulden)
  • 88 grote aandeelhouders met meer dan 10.000 gulden inleg; hieronder waren 43 Noord-Nederlanders en 38 Zuid-Nederlandse immigranten. 

Door de strijd tegen de Portugezen (Mozambique, Goa, Molukken) en de opbouw van een nieuwe infrastructuur kon er geen dividend worden uitgekeerd na terugkeer van de eerste VOC-vloot. De aandeelhouders namen genoegen met een rentevergoeding over het ingelegde kapitaal. 

Pas in 1610 werd voor 't eerst dividend uitgekeerd, grotendeels in natura, vooral foelie en peper. Ook later werd af en toe, in financieel krappe tijden, de betaling in natura uitgekeerd.

In 1612 volgde de eindafrekening van de eerste 10 jaar. In de tweede periode (1612-1623) kregen de aandeelhouders de toezegging dat ze meer invloed kregen op het beleid en inzage in de financiŽn.

De dividenduitkering was tot 1623 ca. 10% gemiddeld per jaar. Hierna is er regelmatig jaarlijks dividend uitgekeerd tot aan het einde van de VOC, behalve in de jaren 1673-1685. Over de hele VOC-periode 1602-1796 kwam het dividend gemiddeld op 18,5% per jaar.

Op de beurs was de handel in aandelen mogelijk door tussenkomst van beŽdigde makelaars, en werd de transactie vastgelegd op een VOC-kantoor onder toezicht van een boekhouder en een bewindhebber.

De koers van de aandelen ging, net als nu, op en neer met de speculaties over politieke en economische ontwikkelingen.

Naast de handel in aandelen kon men op de beurs ook terecht voor termijnhandel en handel in opties.

Het Beursgebouw aan het Rokin kwam in 1611 in gebruik; het door Hendrick de Keyser ontworpen gebouw lag over de Amstel. In 1829 werd het complex gesloopt.

De VOC was de eerste multinational: actief in drie werelddelen en werkend met kapitaal dat behalve uit de Lage Landen ook uit de rest van Europa kwam.

Zie ook: VOC-Boekhouding

VOC-Beginperiode

Begin 17e eeuw: 3 machtige rijken in de archipel:

Naarmate het belang van specerijen afnam ten gunste van handel in peper, textiel, koffie, thee, werd Java belangrijker.

VOC-Beschrijving  Zie: Pieter van Dam

VOC-Bevoegdheden en Relatie met de Republiek

  • -vrije hand op handelsgebied.
  • -toestemming van bestuur: aanstellen van gouverneurs 
  • -rechtspleging in nieuwe gebieden.
  • -mocht oorlog voeren en forten bouwen
  • -toestemming om landstreken onder Nederlands gezag te brengen en verdragen te sluiten

De Republiek der 7 Verenigde Nederlanden:

  • -had recht van controle.
  • -hoge ambtenaren moesten eed van trouw afleggen aan de Staten-Generaal.
  • -bevelhebbers van de retourvloten moesten rapporten van hun reizen overleggen.
VOC-Bewindhebbers, zie Bewindhebbers.

VOC-Boekhouding De aandeelhouders in Nederland verwachtten dat alle winsten onmiddellijk zouden worden uitgekeerd, als een uit IndiŽ teruggekeerde vloot was binnengelopen: zo werd elke expeditie beschouwd als een aparte handelsonderneming. Onder dit systeem was het onmogelijk om reservefondsen op te bouwen. Dit probleem werd ondervangen door een algehele scheiding van de boekhouding van de Compagnie in Holland van die van de vertegenwoordigers in IndiŽ, zodat grote sommen geld in IndiŽ bleven voor de uitbreiding van de organisatie.  

Bovendien werd het geld niet meer voor ťťn expeditie ingelegd maar voor een periode van tien jaar, zodat de VOC niet een gelegenheidsonderneming werd maar zo kon uitgroeien tot een duurzaam bedrijf.

Zie ook: VOC-Aandelen

VOC-CarriŤre In onderstaande is gekeken naar de carriŤres van de Gouverneurs-generaal die in de VOC-periode zijn benoemd.
  • De VOC kende eigenlijk maar drie echte rangen, nl. onderkoopman, koopman en opperkoopman. Deze rangen gaven niet alleen functies in de handel, maar ook als militair en in het bestuur.
  • Als beginneling was men assistent, boekhouder, klerk of 'soldaat aan de penne'.
  • Als onderkoopman kwamen bij de toekomstige Gouverneurs-generaal de volgende functies voor:
  • Als koopman zien wij ze in functie als:
    • boekhouder-generaal
    • eerste klerk
    • secretaris bij Raad van IndiŽ
    • opperhoofd Palembang
    • opperhoofd van het generale soldijkantoor
    • secretaris van de hoge regering
    • administrateur Semarang
  • Als opperkoopman zien we ze als:
  • Na de hoogste rang van opperkoopman werd veelal de carriŤre voortgezet via een benoeming tot Buitengewoon (Extra-ordinair)Raad van IndiŽ; hier zien we de volgende bijfuncties:
    • commissarispolitiek van de Kerkeraad
    • president van het college van Schepenen
    • gezant
    • commandeur expeditie
    • admiraal
    • gouverneur Ceylon
    • president Heemraden
    • voorzitter Weesmeesters
    • president Raad van Justitie
    • directeur Bank van Lening
    • directeur Amfioen-SociŽteit
    • gouverneur Java's Noord-Oostkust
  • Als Gewoon (Ordinair) Raad van IndiŽ vinden we hetzelfde type functies als bij Buitengewoon Raad van IndiŽ
  • Hťt opstapje naar het Gouverneur-generaalschap was de functie van Eerste Raad van IndiŽ/Directeur-generaal; deze was o.a. hoofd van de compagniesboekhouding. Het gaf zeer scheve ogen als bij een benoeming deze stap werd overgeslagen en er dus iemand werd 'gepasseerd'!
  • Tenslotte stemde de Raad van IndiŽ over de benoeming van de nieuwe Gouverneur-generaal, die dan door de Heeren XVII in Nederland moest worden bevestigd.

Eťn categorie van aankomende Gouverneurs-generaal volgde een andere lijn: zij die een rechtenstudie in Nederland achter de rug hadden, kwamen bij en in de Raad van Justitie, waarna benoeming in de Raad van IndiŽ volgde.

Dat men in IndiŽ bij de VOC kon opklimmen van onder af blijkt wel uit het feit dat van de 32 door de VOC benoemde Gouverneurs-generaal er liefst 13 in IndiŽ aankwamen in rangen onder die van onderkoopman (soldaat, matroos, assistent).

Het einde van de functie van de 32 Gouverneurs-generaal (eigenlijk 31: J.P.Coen was twee keer GG):

  • 17 overleden in functie, vooral vanwege hun lange verblijf in de tropen
  • 1 werd uit functie gezet
  • 5 bleven na de functie in IndiŽ, en overleden aldaar
  • de 9 overigen werden eervol ontslagen en keerden naar Europa terug; we zien ze verder als o.a. bewindhebber, gezant in Europa, bevelhebber, Gouverneur-generaal van de West-Indische Compagnie, of zonder speciale functie.

Zie ook: Gouverneurs-generaal op rij , Gouverneurs-generaal en hun leeftijd in functie en Gouverneurs-generaal: hun komen en hun gaan.

VOC-Cartografie zie Cartografie
VOC-Corruptie In de 18e eeuw nam de corruptie een grote omvang: vertegenwoordigers van de VOC wisten zich te verrijken, b.v. door als tussenhandelaar tussen Compagnie en inheemse kooplieden op te treden, door het innen van percentages van de door de VOC aan de bevolking opgelegde leveranties, door privť handel te drijven naast de Compagniehandel. Zie ook Morshandel.
VOC-Financiering 
  • Om de handel in de Oost te kunnen betalen nam de uitvarende vloot zilver mee uit Europa en Spaans/Amerikaanse gebieden, maar al spoedig werd dit metaal verkregen uit Japan, wat gunstig was t.o.v. de Engelsen.
  • In 1668 verbood de Japanse regering de uitvoer van zilver, en ging de VOC voor een korte periode over op Japans goud.
  • Na 1670 werd koper belangrijk, en vanaf 1770 drong Zweeds koper de Aziatische markt binnen.

VOC-Handel Vanaf vrijwel het ontstaan van de VOC was men het er over eens, dat de inter-Aziatische handel de grote winsten moest brengen en niet de handel met Europa.

  • in de eerste helft van de 17e eeuw waren peper en specerijen het belangrijkst voor de handel.

  • rond 1700 waren dit zijde en mousseline (uit Coromandel en Bengalen), zijde en porselein (uit China).

  • in de 18e eeuw koffie en thee (aanvankelijk uit resp. ArabiŽ/India en China, pas later ook uit Nederlands-IndiŽ)

Bestellingen ("eis") van goederen door de bewindhebbers in Nederland konden pas na ca. twee jaar in Europa worden verwacht.

Hieronder een voorbeeld, dat laat zien dat de Inter-Aziatische handel niet een simpel halen en brengen was:

  • Oost-IndiŽvaarders voerden vanuit Europa zilver aan;
  • daarvoor kochten ze in China ruwe zijde voor de Japanse markt;
  • in Japan ruilden ze de zijde tegen goud en koper;
  • daarmee gingen ze naar India om er textielproducten mee te verkrijgen;
  • met de stoffen uit India gingen ze naar de Indische archipel om ze te verhandelen voor specerijen;
  • deze specerijen werden naar Europa vervoerd en aldaar aan de man gebracht.
VOC-Locaties

De VOC had vele locaties: in de Indische Archipel, in het Westerkwartier (ten westen van Malakka) en Oosterkwartier (ten oosten van Malakka).

Hieronder staan de gebieden, volgens VOC-indeling.

Elk gebied wordt apart beschreven met de belangrijkste vestigingen en de belangrijkste reden van aanwezigheid aldaar, zo mogelijk met benoeming van jaartallen en vestingwerken.

VOC-Navigatie zie: Navigatie.
VOC-Octrooi van 1602. 

De Staten-Generaal van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden verleende aan de VOC een octrooi om ten oosten van de Kaap actief te zijn, gepaard gaande met een aantal privileges.

Hieronder de inhoud van de belangrijkste artikelen.

De artikelnummers zijn voor de overzichtelijkheid in de 19e eeuw toegevoegd, daar deze niet in het origineel voorkwamen.

  • 1. 
  • 2/6. 
    • over de Heeren XVII: samenstelling, stemming, besluiten H17 moeten door de Kamers worden uitgevoerd
    • plaats van de vergadering
    • onkostenvergoeding H17
    • worden de H17 het niet eens, dan wordt het probleem voorgelegd aan de Staten-Generaal
  • 7/9.
    • over tussentijdse afrekening (na tien jaar)
    • het eerste jaar (1602) wordt apart afgerekend
  • 10/11.
    • inschrijving staat open voor alle ingezetenen
    • bij overtekening (teveel geld ingelegd) zouden zij die meer dan 30.000 gulden hadden ingelegd naar verhouding dit bedrag moeten verlagen. In een geheime paragraaf stond dat in zo'n geval vooraleerst buitenlandse inbreng moest worden geweigerd en teruggestuurd
  • 12/17.
    • hoe retourladingen uit Oost-IndiŽ worden behandeld, en hoe daarover gecommuniceerd moet worden met de participanten
    • artikel 13 was geheim: Enkhuizen mocht haar scheepsladingen laten verkopen door de Kamer van Amsterdam
  • 18/33.
    • regelingen omtrent de Bewindhebbers van de Kamers: gestart zou worden met de 73 Bewindhebbers van de VůůrcompagnieŽn; dit aantal moest door versterving of anderszijds dalen tot het aantal van 60; dan pas zouden nieuwe Bewindhebbers worden benoemd
    • artikelen betreffende de aansprakelijkheid van de Bewindhebbers
  • 34/46: het eigenlijke octrooi:
    • periode van het monopolie
    • gebied van het octrooi: van Kaap tot Straat Magelhaen
    • privileges:
      • het sluiten van overeenkomsten
      • het bouwen van versterkingen
      • rechtsbevoegdheid
      • jurisdictie aan de VOC over het scheepsvolk
    • admiraliteitsrechten (opbrengsten voor de opperbewindhebber:  de stadhouder)
    • belasting goederen
    • bescherming tegen inbeslagname
    • eenheid van gewicht
    • beperking van de aansprakelijkheid van de Bewindhebbers
    • Staten-Generaal vraagt 25.000 gulden van de VOC om dit meteen in te leggen voor de eerste tien jaar
    • de verplichting verslagen van de reizen naar de Staten-generaal te sturen.

Reinier Adriaansz. Pauw,

de eerste president van de VOC.

 

VOC-Oostindisch Huis zie Oostindisch Huis
VOC-Opperbewindhebber, zie bij Opperbewindhebber.

VOC-Oprichting 20 maart 1602 verleende de Staten-Generaal octrooi aan de VOC, vooral dankzij de inspanningen van Johan van Oldebarneveldt. De VOC was een samenballing van krachten die voorheen versnipperd werden door de vele aparte compagnieŽn.

Dit octrooi gaf de VOC voor 21 jaar het alleenrecht op Nederlandse handel ten oosten van Kaap de Goede Hoop, en ten westen van de Straat Magallaan (Magalhaes). Het octrooi werd steeds verlengd tot de opheffing van de VOC in 1799. Bij elke octrooiverlenging werd er tussen de VOC en de Republiek stevig onderhandeld, waarbij verrekening en afsluiting plaatsvond van de wederzijdse openstaande rekeningen.

In de aanloop naar het akkoord van 1602 waren de artikelen in drie groepen verdeeld:

  • artikelen betreffende de vereniging van de bestaande compagnieŽn
  • de voorgestelde verhouding tot de Staat en de aansprakelijkheid van de bewindhebbers
  • de overgangsbepalingen tussen de oude compagnieŽn en de op te richten Verenigde Compagnie

Zie ook: VůůrcompagniŽn en VOC-Octrooi

VOC-Organisatie Het bestuur in de Republiek werd gevormd door het  totaal der Bewindhebbers (initiatiefnemers) van de Zes kamers of kantoren; zij rustten de schepen uit. Het bestuur bestond aanvankelijk uit 73 leden, later uit 60 leden. Bewindhebbers werden 'voor het leven' benoemd. Bij de verlenging van het VOC-octrooi in 1623 werd dit teruggebracht naar drie jaar, doch in de praktijk veranderde er weinig, want ze werden toch steeds herkozen.

Participanten brachten hun geld bij de Hoofdparticipanten in. Uit deze laatsten werden de nieuwe Bewindhebbers geloot. 

  • Amsterdam: halve inleg.
  • Middelburg: een vierde.
  • Maasmond: Rotterdam 1/16, en Delft 1/16.
  • West-Friesland: Hoorn 1/16, Enkhuizen 1/16.

Dagelijks bestuur in de Republiek: de Heeren XVII: zij werden door en uit de bewindhebbers gekozen:

  • Amsterdam 8.
  • Middelburg 4.
  • Kamers der Mazen 2 (Rotterdam 1, Delft 1)
  • Noorderkwartier 2 (Enkhuizen 1, Hoorn 1)
  • De 17e was afwisselend een afgevaardigde van ťťn van de Kamers buiten Amsterdam.

Zittingen van de Heeren XVII:

  • afwisselend werd zes jaar achtereen vergaderd in Amsterdam en daarna twee jaar in Middelburg. In Middelburg was het 17e lid een Zeeuw, in Amsterdam werd deze plaats bij toerbeurt door de kleine Hollandse Kamers ingenomen. Zie voor verdere informatie: Heeren XVII.

In Nederlands werden de Heeren XVII bijgestaan door de commissie "Haags Besogne".

Behartiging van de zaken ter plekke was eerst in handen van de admiraals der vloten, doch al snel was er behoefte aan een vaste Gouverneur-generaal; Pieter Both was de eerste in deze functie,  in 1609.

Hoofdbestuur in IndiŽ wordt gevormd door de Gouverneur-generaal, bijgestaan door de Raad van IndiŽ met ordinaire (4 tot 6 man) en extra- ordinaire (2 tot 4 man) raden, die samen de 'hoge regering' vormden.

In handelszaken werd de Gouverneur-generaal bijgestaan door de directeur-generaal, die tevens 1e lid van de Raad van IndiŽ was.

  • 1602-1798; monopolie-positie.
  • 01-03-1796 bepaalde de Bataafse Republiek dat de bewindhebbers plaats moesten maken voor een 21 leden tellend 'Committť tot de zaken van de Oostindische Handel en Bezittingen'. De VOC was niet opgeheven, maar wel genationaliseerd. Het octrooi werd gehandhaafd, maar de participanten werden buiten spel gezet.
  • 31-12-1799 failliet en formeel opgeheven. VOC-bezittingen en schulden (134 miljoen), overgenomen door de staat.
  • 01-01-1800 Nederland als natie heeft nu staatskoloniŽn in de Oost.

In feite was de VOC de eerste multinational, met belangen van de Kaap tot Japan; zo had de VOC in 1780 een personeelsbestand van ca. 25.000 mensen.

Zie ook: Oostindisch Huis

VOC-Politiek Tot circa 1660 was de VOC vooral een handelsmacht; maar langzamerhand wordt het begrip territoriale macht een realiteit: Molukken, Makassar, Java (Banten en Mataram), Ceylon, Zuid-Afrika.

Die territoriale macht was lange tijd bepaald door de allianties met de vorsten. Pas in de 19e eeuw gaat men op Java over tot het opleggen van maatregelen t.o.v. de vorsten en wordt de macht compleet.

Als hŤt moment van de hegemonie wordt wel gezien wanneer de plaatselijke boepati's door tribuutbetaling Batavia erkennen als leenheer.

VOC-Rechtspraak zie Rechtspraak
VOC-Republiek en hun wederzijdse financiŽle binding.

Grote geldstromen gingen van de VOC naar de Republiek, en andersom: 

  • De VOC betaalde aan de Republiek, wat terechtkwam bij de Staten-Generaal, de admiraliteit, de Gewesten, het Staatse leger, voor:
    • de licentie, die steeds vernieuwd moest worden
    • convooi-begeleiding in het Kanaal en de Noordzee
    • licenten (belasting op in- en uitvoer)
    • gewestelijke belasting, zoals accijns over voedsel en waaggelden
  • De Republiek betaalde aan de VOC voor:
    • maritieme ondersteuning
    • veroverde buit (10% ging naar de stadhouder)

Bij de verlenging van het octrooi werden dergelijke zaken verrekend, en dat was pas na jaren.

In de 17e eeuw was de Republiek financieel meer afhankelijk van de VOC, in de loop van de 18e eeuw was de situatie andersom. Tegen het einde van de 4e Engelse Oorlog (1783) vroeg de VOC zelfs subsidie aan:

  • retourscheepvaart was praktisch onmogelijk
  • de oorlog was ontstaan buiten de schuld van de VOC
  • juist vůůr die oorlog ging het veel beter met de VOC
  • de VOC was van groot belang voor de Republiek: financieel, vele toeleveringsbedrijven, werkgelegenheid in de Republiek

Zie ook: VOC-Octrooi

VOC-Scheepsbemanning Op de VOC-Schepen waren de functies van de bemanning duidelijk verdeeld. Hieronder de belangrijkste:
  • voor de algehele leiding::
    • de schipper (algehele leiding)
  • voor de handel, de voorraden en de loonadministratie: 
    • de opperkoopman, de koopman en de onderkoopman
  • voor de navigatie
    • opperstuurman (1e kwartier)
    • onderstuurman (2e kwartier)
    • derde waak (3e kwartier)
  • voor de bediening van het schip:
    • hoogbootsman (grote mast en bezaansmast, plus 3e kwartier)
    • schieman (fokkenmast en boegspriet, plus 2e kwartier)
    • schiemansmaat (hulp van schieman, plus 1e kwartier ter ondersteuning van de opperstuurman)
    • kwartiermeester (commando over kwart(ier) van het scheepsvolk)
  • voor de verzorging van de mensen aan boord:
    • bottelier (conserveren van voedsel en drank, het afwegen en uitdelen van de rantsoenen)
    • kok (maaltijdbereiding)
    • opperbarbier/chirurgijn (gezondheidszorg)
    • ziekentrooster (pastorale zorg)
  • voor het onderhoud van het schip:
    • komptabel (geschut)
    • opperzeilmaker (zeilen)
    • opperkuiper (vaten voor voedsel en drinken)
    • oppertimmerman (romp en rondhout)
  • voor de ordehandhaving:
    • provoost (hij had tevens toezicht op hygiŽne en netheid; de eed op de artikelbrief had hij niet afgelegd, want hij stond rechtstreeks onder de Heeren XVII en zijn taak was gesanctioneerd door de Stadhouder.)

Daarnaast bevonden er zich militairen zich aan boord, meestal ca. 30% van het totaal aantal mensen aan boord, die onder commando stonden van een sergeant. De militairen hadden aan boord een assisterende functie, en konden in geval van nood bijspringen.

De bemanning tekende voor 3 jaar, d.w.z. 3 jaar in AziŽ, waarbij de heen- en terugreis niet waren meegerekend; administratief personeel voor vijf jaar en 'jongens' voor tien jaar.

Men monsterde aan bij het Oost-Indisch Huis (elke Kamer had er een) waar men voor de 'commissie van aanmonstering' verscheen; hier ontving men de zeemanskist, twee maanden gage, de inhoud van de artikelbrief werd voorgelezen en de eed moest worden afgelegd. Tot de aankondiging van vertrek verbleef men op een logeeradres, om bij de tweede aanmonstering met plunjezak en kist naar het schip te worden gebracht: aanvankelijk op het IJ ten oosten van Amsterdam, later naar Texel.

De verdiensten werden, minus de twee maanden gage vooraf, bijgeschreven in het scheepssoldijboek. Het loon werd aangevuld met verdiensten uit toegestane handel (voering), met eventueel buitgeld en met kost en inwoning. Na terugkomst in Nederland kon de zeevaarder zijn geld opnemen, minus de nog uitstaande rekeningen. Het was mogelijk jaarlijks drie maanden gage over te maken naar verwanten thuis. 

"Recht op voering" is het recht een deel van de laadruimte voor eigen handel te gebruiken; voorwaarden: de waarde van de handel mocht niet boven de twee maanden gage uitgaan, en het moest wel passen in de eigen zeemanskist (grootte naar functie). Gezien de grote winsten die er te behalen waren op de meegebrachte handel, zal het duidelijk zijn dat op vele manieren getracht werd onder de strikte voorwaarden uit te komen.

De maaltijden aan boord vonden plaats 'achter de mast' aan de kajuitstafel en de lagere bemanning at 'voor de mast' uit bakken.

De Scheepsraad op ieder schip bestond uit:

  • opperkoopman
  • schipper
  • onderkoopman
  • opperstuurman
  • hoogbootsman,

en indien er een commandeur, admiraal of vice-admiraal aanwezig was, werd deze de functie van voorzitter toebedeeld.

Een Algemene Scheepsraad of Brede Raad was er in geval er twee of meer schepen onderweg waren, waarin zitting hadden de admiraal (commandeur), vice-admiraal, aantal kooplieden en schippers; later ook onderkooplieden en opperstuurlieden. Zie ook: Rechtspraak.

De Dagelijkse Raad of Privť-Raad bevond zich op het admiraalsschip.

Zie ook: Doos met papieren.

VOC-Scheepstypen Vele typen schepen zijn door de VOC gebruikt. Hieronder een opsomming van deze verschillende soorten:

In 1687 besloten de Heeren XVII dat de brandspuit van het type van Jan van der Heyden standaard aanwezig moest zijn op de VOC-schepen:

  • ingeval van brand
  • om het dek schoon te spuiten
  • het nathouden van de zeilen 
  • bij lekkage

Vanaf 1729 gold een resolutie van de Heeren XVII die de verplichte bewapening opsomde van VOC-schepen in oorlogstijd: o.a.:

  • een schip van 130 voet: 26 kanonnen en 6 draaibassen (kleiner geschut voor de korte afstand).
  • een schip van 160 voet: 38 kanonnen en 10 draaibassen.

In 1725 was de VOC-vloot op z'n grootst met 161 retourschepen.

Het verlies aan schepen was op de heenreis naar IndiŽ 3%, en de terugreis kwam op 5%.

In de VOC-periode waren ca. 1700 schepen in de vaart; 246 gingen verloren door ongelukken of oorlog; de rest was opgevaren en werd gesloopt.

In totaal werd 4789 keer uitgevaren naar de Oost.

VOC-Scheepswerven Elke Kamer van de VOC had zijn eigen scheepswerf voor onderhoud en nieuwbouw.

 

Oostenburg

  • Amsterdam legde eilanden aan om ruimte te creŽren voor scheepsbouwactiviteiten. 't Bekendst is "Oostenburg", waar 509 schepen van stapel liepen; het totaalcijfer voor Amsterdam is ca. 720.
  • Voor de Zeeuwse Kamer werden in Middelburg aan de Dokhaven 336 schepen gebouwd.
  • Delfshaven was voor de Delft de scheepswerf, met 111 gebouwde schepen.
  • Rotterdam had de Wijnhaven als werf tot 1685, daarna werd er gebouwd tussen het Boeregat en de Oostzeedijk: 110 schepen.
  • Enkhuizen bouwde 108 schepen
  • In Hoorn werden in de Kielhaven 75 schepen gebouwd

Middelburg

Daarnaast had men voor reparatie en de bouw van kleinere schepen de beschikking over werven buiten de Republiek. De bekendste is 'Onrust', eiland voor de kust van Batavia.

VOC-Soldaten Uit Europa verscheepte de VOC ca. 330.00 mannen als soldaat naar AziŽ. Gemiddeld kon de VOC over ca. 10.000 man beschikken als militair. Hieronder waren vele Aziaten:
  • vanaf 1612 geronselde Japanners
  • slaven, o.a. Balinezen
  • Mardijkers
  • lokale bondgenoten (dit veranderde per situatie)
  • na 1651 Ambonezen, de eerste Indische troepen
  • buitenlandse huurlingen uit het kamp van de tegenstander
  • Boeginezen (na 1663)
  • Madoerezen (na 1700)
  • Sipahis uit Zuid-India, van oorsprong krijgers in het Ottomaanse Rijk

Vanaf 1663 gaf de VOC een wijk of perceel aan een bepaalde groep waar ze konden wonen; de leider van zo'n gemeenschap kreeg een officiersrang (vaak kapitein) en een vast salaris. De voordelen van dit systeem:

  • de gezagsstructuur binnen de groep bleef in tact
  • de eigen problemen werden intern opgelost
  • de troepen bleven gescheiden van andere groepen
  • mobilisatie werd gemakkelijker

In 1688 werd dit systeem vastgelegd in een verordening. Maar al snel was er geen sprake meer van zuiver etnische groepen. Tijdens veldtochten werden de manschappen betaald, maar een keer terug moesten ze voorzien in hun eigen behoeften. 't Wangedrag en het rondzwerven werden tot een last.

In het gevecht vormden de Aziaten de stormgroepen, terwijl de Europeanen hun voorzagen van rugdekking, met vuurwapens. 

VOC-Terugval Een serie van redenen veroorzaakten in de 18e eeuw een achteruitgang van de VOC.:
  • Malaria brak in 1733 in Batavia uit en ontwrichtte voor een deel het functioneren van het VOC-centrum in AziŽ
  • Corruptie van de VOC-dienaren
  • Concurrenten reageren sneller op gewijzigde situaties
  • De thee uit China moest eerst naar Batavia worden gestuurd, waardoor de kwaliteit door het tijdverlies verminderde, en bovendien was deze thee al vaak van tweede garnituur.
  • Verouderde schepen: liep de VOC met zijn schepen in de 17e eeuw nog voorop, in de 18e eeuw hadden andere landen betere en snellere schepen.
  • Ontwikkeling van eigen katoenindustrie in Nederland en elders in Europa, ten koste van die in India.
  • In plaats van Chinees porselein werd er "Delftsblauw" (is aardewerk) in Nederland en b.v. Wedgewood in Engeland (wel porselein) geproduceerd.
  • De VOC bleef veel geld steken in territoriale gebieden: Ceylon en de Molukken, waardoor tevens het aantal mensen in VOC-dienst aanzienlijk was: 
    • in 1610 -   4.000
    • in 1680 - 15.000
    • in 1770 - 29.000
  • De VOC bemoeide zich niet actief  met de problemen in India, wat de Engelsen wel deden: zelfs de Engelse regering ondersteunde de EIC met personeel, militaire middelen, schepen en financiŽn
  • Profiteerde de VOC eerst dat ze zilver en goud uit Japan haalde om de inter-Aziatische handel te bekostigen, in de 18e eeuw moesten deze metalen weer uit de Republiek komen. Zie VOC-Financiering
  • Instorten van de suikermarkt, omdat de afnemer PerziŽ afviel en de West-Indische suiker in opkomst was; de Chinezenmoord van 1740 had hier veel mee te maken .
  • Opkomst van de particuliere Europese handelaar na 1725 in AziŽ, wat  de VOC met zijn monopoliŽn een doorn in het oog was.
  • De boekhouding van de VOC in Batavia en Nederland is nooit op ťťn lijn gekomen, waardoor een goed overzicht ontbrak.
  • De 4e Engelse Oorlog (1780-1784) was de eigenlijke nekslag voor de VOC, omdat een vlotte scheepvaart met IndiŽ bijna onmogelijk was, en daardoor de handelsresultaten nog verder terugvielen. 

Verdere afloop:

  • In 1790 komt de VOC onder staatstoezicht
  • In 1795 wordt bij de oprichting van de Bataafse republiek de VOC staatsbezit
  • In 1798 (4 mei) worden bij "De Staatsregeling voor het Bataafse Volk" de schulden en bezittingen door de republiek overgenomen
  • Op 31 december 1799 houdt de VOC formeel op te bestaan.
VOC-Vaarten
  • voor de route: zie Reis naar IndiŽ en Eerste Expedities.
  • op drie tijdstippen werd de tocht naar IndiŽ aanvaard: 
    • in september de 'kermisvloot', die in  maart/april in Batavia aankwam
    • in december of januari de 'kerstvloot', die in juni aankwam en 
    • in april/mei de 'paasvloot', die in oktober arriveerde.
  • vanuit Batavia waren er twee retourvloten:
    • de eerste vertrok in december
    • de tweede in maart/april; dit was een belangrijke vaart vanwege de mee te nemen ladingen uit China en Japan.
  • 'retourschepen' is de naam voor de schepen die heen en terugvoeren
  • het scheepvaartverkeer in AziŽ werd gereglementeerd en georganiseerd vanuit Batavia
  • kleiner scheepsonderhoud vond plaats voor Batavia op het eilandje Onrust
  • scheepsbouw vond (behalve kleinere schepen) alleen in de Republiek plaats, evenals de grotere onderhoudsbeurten. Tussen 1602 en 1795 werden door de VOC ruim 1450 schepen gebouwd, die samen ca. 4700 keer een reis ondernamen vanuit de Republiek.
  • op de heenreis werden producten voor de Europeanen meegenomen, edelmetalen (vooral zilver) als betaalmiddel in AziŽ, militairen en passagiers; het enige verkoopartikel van belang dat meeging was laken. Mocht de belading te weinig zijn voor de veiligheid van het schip dan was ballast de oplossing.
  • het sterftecijfer op de uitgaande vloot was hoog: gemiddeld zo'n 10% haalde Batavia niet. In de jaren 1770-1775 lag dit percentage zelfs op 23%!
  • In de 17e eeuw kwamen van de 100 mensen (meest mannen) slechts 70 weer terug in Nederland: deels door de sterfte onderweg, deels door een snelle dood eenmaal in IndiŽ (tropische ziektes), of men bleef permanent in IndiŽ vanwege 'het goede leven' (rijkdom, slaven!) of vanwege de verbintenis met een Indische vrouw.
  • jaarlijks vertrokken 6000 tot 8000 mensen in VOC-dienst naar de Oost, in totaal een kleine miljoen mensen. De Republiek telde in die periode ca. twee miljoen inwoners; hierbij zij wel vermeld dat ongeveer de helft van de geworven soldaten en matrozen buitenlanders waren, vooral Duitsers en ScandinaviŽrs.

Zie ook: Navigatie.

VOC-Vestigingen 
  • Factorij of comptoir: handelsplaats, met slechts een aantal eigen gebouwen voor opslag, administratie en behuizing, op basis van vrijhandel en in vrijheid bedongen overeenkomsten, tezamen met kooplieden uit andere landen.
  • Forten: verdedigbare plek in een kleine enclave, inclusief omliggende dorpen, met een eigen jurisdictie, op basis van een afgedwongen monopolie-overeenkomst, afgesloten met inlandse regenten
  • Kolonie: groter gebied waar territoriaal gezag wordt uitgeoefend, verkregen door verovering of door recht van afstand: Batavia (Java), Malakka, Poelikat (India), Ceylon, Zeelandia (Formosa)

Zie ook: VOC-Locaties.

VOC-Vlag De VOC maakte met haar vlag duidelijk wat haar territorium, haar gebouw of haar schip was. In de rood-wit-blauwe (aanvankelijk oranje-wit-blauwe) vlag stond in de witte horizontale baan het VOC-teken (pas in februari 1603 vastgesteld): een grote V, met door het linkerpootje een O, en door het rechterpootje een C. Soms staat er boven een losse, kleinere letter; deze staat voor de VOC-Kamer waar dat bepaalde schip toe behoorde: bijv. de A van Amsterdam, of de E van Enkhuizen.

 

Volksraad 1918. Deze Raad had beperkte bevoegdheden; wel adviesrecht (kon ook niet anders: want het uiteindelijke gezag zetelde in Den Haag). De leden werden deels gekozen, en deels aangewezen door de Gouverneur-generaal; Beginidee v.w.b. de leden: 39 in totaal:

  • de voorzitter.
  • 19 door gewestelijke en lokale raden gekozen leden.
  • 19 door de Gouverneur-generaal benoemde leden, waarvan slechts 15 inheemse leden.

Uiteindelijk werd de verdeling:

  • Nederlanders = 30, vanaf 1929: 25
  • IndiŽrs = 25, vanaf '29: 30 leden
  • Indische Chinezen of Indische Arabieren = 5, vanaf '29 ook 5

Vanaf 1925 moest de Gouverneur-generaal de Volksraad consulteren bij belangrijke zaken.
Vanaf 1928: medewetgevende functies op financieel gebied

Partijen in de Volksraad in 1936 waren:

  • CHH: Chung Hwa Hui  

  • CSP: Christelijk Staatkundige Partij  

  • Economische Groep,vertegenwoordigers van het Europese  bedrijfs- en zakenleven  

  • IEV: Indo Europeesch Verbond

  • IEVVO: IEV Vrouwen Organisatie  

  • Jong Islamieten Bond   1925

  • Parindra: Partai Indonesia Raja  

  • Pas.: Pasoendan

  • PEB : Politiek Economische Bond

  • PKC: Perserikatan Kaoem Kristen

  • PM: Persatoean Minahasa

  • PPBB: Perhimpoenan Pegawai Bestuur Boemipoetera (Vereeniging van Nederlandsch-Indische Inheemsche Bestuursambtenaren.)

  • PPKI: Perkoempoelan Politik Katolik Indonesia

  • PTI: Partai Tiong Hwa Indonesia

  • VABB: Vereeniging van Ambtenaren bij het (Europees) Binnenlands Bestuur  

  • VAIB: Vereeniging van gediplomeerde ambtenaren bij den Inlandschen Bestuursdienst  

Zie ook: Politieke Bewegingen en Partijen in de 20e eeuw.

Vollenhoven, C. van (1874-1933), hoogleraar rechtswetenschap te Leiden van 1901 tot zijn overlijden in 1933.

Hij studeerde in Leiden rechten, Semitische talen en staatswetenschap. In 1901 volgde zijn benoeming tot hoogleraar in "het adatrecht van Nederlandsch-IndiŽ", en "het staats- en administratief recht van Nederlandsch-IndiŽ".

Zijn grootste bronnen van inspiratie waren persoon en werk van Hugo de Groot, en de bijbel. Hierdoor ijverde hij voor de zaak van het internationaal recht (hij sprak zelfs van een wereldstrijdmacht als uitvoerder van een rechtsorganisatie van de wereld) en van rechtsbedeling en staatkundige ontwikkeling in de Nederlandse koloniŽn.

Vanaf 1906 verscheen zijn grote werk: "Het adatrecht van Nederlandsch-IndiŽ", waarin het Indonesische eigene volgens hem ook moest doorklinken in de rechtspraak; de politiek moest hiervoor de ruimte scheppen. Door zijn werk en geschriften oefende hij inderdaad invloed uit op het regeringsbeleid.

In 1907 en 1931-1932 maakte hij reizen door de archipel.

In 1921 krijgt de Rechtshogeschool in Batavia een hoogleraar in het adatrecht.

Van Vollenhoven was de leider van de Leidse progressieve richting, die de autonomie van IndonesiŽ voorstond in een stapsgewijze ontwikkeling. Hij had veelvuldig contact met Indonesische studenten. De aanvallen van de  conservatieve opleiding voor Indische ambtenaren van de Universiteit van Utrecht noemde hij in 1925: "De aanslag op Leiden".

Voogdijgedachte begrip dat voor de eerste keer in een partijprogramma voorkwam in 1879, bij de ARP = Anti-Revolutionaire Partij van Abraham Kuyper; andere voorstanders van dit begrip: C.Th. van Deventer, H.H. van Kol en Pieter Brooshooft

VůůrcompagnieŽn  Deze compagnieŽn waren actief tot in 1602 de VOC werd opgericht. De activiteiten werden door het grote aantal CompagnieŽn versnipperd. Zo waren er o.a.de Compagnie van Verre (Houtman), Oude, Brabantse, Veerse, Middelburgse, 2x Rotterdamse, Magelhaanse en Delftse CompagnieŽn. Vůůr einde 1601 hadden zij reeds 15 vloten (tezamen 65 schepen) naar IndiŽ gestuurd. Om de krachten te bundelen kwam Johan van Oldebarneveldt tot oprichting van de VOC en verleenden de Staten-Generaal haar octrooi

Zie ook Eerste Expedities en VOC-Octrooi

Voorkinderen: zie Europese mannen in IndiŽ.

Vorming van IndonesiŽ na de soevereiniteitsoverdracht van 29 december 1949. Alle negara's (deelstaten) en daerahs hieven zich zelf vrij vlot op. Oost-Sumatra en Oost-IndonesiŽ bleven nog over. De meeste weerstand tegen de Republiek was in Oost-IndonesiŽ (De Grote Oost), waar de TNI (Tentara Nasional Indonesia) in april 1950 te Makassar een opstand beŽindigde. Op 25 april 1950 wordt de onafhankelijke Republik Maluku Selatan (RMS) uitgeroepen (zie ook Molukken). President wordt J.H.Manuhutu, en Soumokil minister van Buitenlandse Zaken. Per 17 augustus 1950 hield de Verenigde Staten van IndonesiŽ op te bestaan; het probleem van de RMS en de Molukken werd als een binnenlands probleem gezien. In oktober 1950 eindigde de opstand aldaar: Soumokil e.a. weken uit naar het eiland Ceram, waar een noodregering werd gevormd.

Zie ook Islamitische opstanden.

Vorstenlanden Verzamelnaam van vier historische staatjes in Midden-Java.

Onder Nederlands bewind voerden de vorsten tot op zekere hoogte een zelfstandig bestuur. Heden heeft alleen Djokjakarta (Yogyakarta) nog een bijzondere status

Vrede van AmiŽns 1802 Deze vrede tussen Engeland en Frankrijk zou slechts een korte wapenstilstand blijken te zijn tussen beide landen. In de bepalingen stond dat Nederland zijn koloniŽn, zoals Zuid-Afrika,  terugkreeg, met uitzondering van Ceylon.

Zie ook: Wener Congres 1814-1815.

Vreede, Mischa de (geb. 1936) lit. "Kind in kamp", "Selamet Merdeka"(een reportage)

Vreemde Oosterling zie bij Nationaliteitsregelingen.
Vrije burgers (Vrijburghers) konden zich in Nederlands-IndiŽ pas echt vestigen na de Agrarische Wet van 1870. Wel waren ze welkom in Zuid-Afrika; een beperkte vorm van vrijburgers zien we op Banda: de perkeniers. Verder mochten ze zich vestigen op Mauritius, maar dat was geen succes.
Vrijburghersopstand 1706:  zie Zuid-Afrika

Vrijmetselaarsloges in Nederlands-IndiŽ en ander VOC-gebied:

Loges buiten Nederlands-IndiŽ:

  • 1759 'Salomon' in Tandelga, Bengalen
  • 1770 'De Getrouwigheid' in Colombo, Ceylon
  • 1772 'D' Opregtheid', ook op Ceylon
  • 1772 'De Goede Hoop", Kaap de Goede Hoop'
  • 1773 'De Langgewenschte', Negapatnam, Coromandel, India
  • 1775 'St. Jean de la Concorde', Hougly, Suratte, India

Loges op Java:

  • 1762 'La Choisie' in Batavia (sommigen spreken over 1764), opgericht door J.C.M. Radermacher (1741-1783)
  • 1767, na opheffing 'La Choisie', in Batavia 'La FidŤle Sincťritť'
  • 1769 'La Virtueuse' voor de meer gegoede Batavia-bewoners
  • 1801 'La Constante et Fidele' in Semarang
  • 1809 'De Vriendschap' in Soerabaja
  • In de Engelse periode ontstond voor Engelse officieren 'The Flora Lodge', hoewel niet grondwettig geconstitueerd
  • 1837 'De Ster van het Oosten' in Batavia, een samengaan van de beide loges in Batavia

Loge 'Ster van het Oosten'- Batavia vanaf 1934.

  • 1870 'Mataram' in Djokjakarta
  • 1871 'Princes Frederik der Nederlanden' in Rembang
  • 1872 'L'Union Frťdťric Royal' in Soerabaja
  • 1891 'Excelsior' te Buitenzorg
  • 1892 'Veritas' in Probolinggo
  • 1891 'Tidar' in Magelang
  • 1896 'St. Jan' in Bandoeng
  • 1896 'Fraternitas' in Salatiga
  • 1898 'Humanitas' in Tegal
  • 1901 'Malang' in Malang
  • 1906 'Blitar' in Blitar
  • 1918 'Kediri' in Kediri
  • 1918 'Het Zuiderkruis' in Batavia
  • 1919 'De Broederketen' in Batavia
  • 1926 'De Driehoek' in Djember
  • 1931 'De Broedertrouw' in Bandoeng
  • 1933 'Serajoedal' in Poewokerto
  • 1933 'De Hoeksteen' in Soekaboemi
  • 1948 'De Witte Roos' in Djakarta (de laatste gestichte Nederlandse loge)

Loges op Sumatra:

  • 1858 'Mate Hari' in Padang
  • 1880 'Prins Frederik' in Kota Radja, Atjeh
  • 1888 'Deli' in Medan
  • 1932 'Palembang' in Palembang

Loge op Celebes:

  • 1892 'Arbeid Adelt' in Makassar

Loge op Nieuw-Guinea:

  • Van 1960 tot 1962 was in Hollandia, Nieuw-Guinea, de loge 'De Ster in het Oosten

Ambulante loges werkten aan boord van schepen of bij de krijgsmacht te lande, zoals 'De Goede Hoop' (1798) en de 'Militaire Broederschap'. Verder ontstond in 1945 de veldloge 'De Beproeving' in het Baroskamp in Tjimahi bij Bandoeng.

Over de organisatie:

  • In 1895 startte het 'Indisch MaÁonniek Tijdschrift' om de contacten te verbeteren, daar vele leden ver van loges woonden. In 1932 werd het blad het 'orgaan der Provinciale Grootloge van Nederlandsch-IndiŽ'. In 1949 veranderde de naam in 'MaÁonniek Tijdschrift voor IndonesiŽ' en vanaf 1955 in 'MaÁonniek Tijdschrift voor Zuidoost AziŽ'
  • In 1899 zorgde ds. A.S. Carpentier Alting (1837-1915) voor de oprichting van de "Provinciale Grootloge van Nederlandsch-IndiŽ", die onder Nederland viel. In 1949 veranderde de naam in 'Provinciale Grootloge voor IndonesiŽ' en in 1955 in 'Provinciale Grootloge voor Zuidoost AziŽ'. In 1960 viel definitief het doek.
  • In 1955 ontstond de Indonesisch Grootloge: "Timur Agung Indonesia". Toen deze door de overheid in 1961opgeheven moest worden, waren er een viertal Indonesische loges:
    • In 1952 'Purwa Daksina' in Djakarta
    • In 1953 'Dharma' in Bandoeng
    • In 1954 'Bhakti' in Semarang
    • In 1954 'Pamitran' in Soerabaja

De Vrijmetselarij trok geen grote mensenmassa's: het grootste ledental bedroeg 1509 in het jaar 1923. Wel waren het niet bepaald de minsten in de maatschappij die zich aansloten; om een aantal te noemen:

Vrijzwart was in Zuid-Afrika de benaming voor een slaaf die was vrijgekomen of vrijgekocht.
Vrouwenimmigratie, zie bij: Europese vrouwen in IndiŽ

Vulkanen ca. 70 zijn nog actief in geheel IndonesiŽ. Op Java: 121 vulkaankegels, ca. 30 actief;  I.v.m. een hoog zuurgehalte (basisch en rijk aan oplosbare plantvoedingsstoffen) is het eruptiemateriaal zeer vruchtbaar voor het land.

Hieronder staan de vulkanen in IndonesiŽ, met indien bekend, het jaartal van laatste uitbarsting. Tevens zijn eventuele bijzonderheden vermeld.

  • Sumatra:

    • Weh     Pleistoceen
    • Dempo 2009
    • Marapi 2011 (actief)
    • Peuetsague 2000
    • Seulawah Agam 1839
    • Geureudong 1937
    • Sibajak 1881
    • Sorikmarapi 1996
    • Kembar     Pleistoceen
    • Sinaboeng 2016
    • Toba   72000 v.C.
    • Helatoba-Taroetoeng   Pleistoceen
    • Imoen     onbekend
    • Sibualbuali    onbekend
    • Lubukraya    holoceen
    • Talakmau    onbekend
    • Sarik-Gajah    onbekend
    • Hutapanjang   onbekend
    • Kunyit     onbekend
    • Pendan   onbekend
    • Belirang-Daun-Beriti   onbekend
    • Patah    onbekend
      Bukit Daun  onbekend
    • Bukit Lumut Balai   onbekend
    • Ranau   (Goenoeng Semuning) onbekend
    • Sekincau Belirang   onbekend
    • Hulubelu    1836?
    • Rajabasa    1798?
    • Tandikat 1924
    • Talang 2005
    • Kerintji 2016
    • Soembing 1921
    • Kaba 2000
    • Besar 1940
    • Suoh 1994
  • Straat Soenda:
    • Krakatau grootste uitbarsting 1883, laatste 2012
  • West-Java:
    • Ciremay (Cereme) 1951
    • Pulosari    onbekend
    • Karang     onbekend
    • Danau    onbekend
    • Gagak  1939
    • Endut  onbekend
    • Patuha    onbekend
    • Wayang-Windu   onbekend
    • Malabar   onbekend
    • Tangkoeban Prahoe 1983
    • Kendang   onbekend
    • Kamojang   Pleistoceen
    • Tampomas   onbekend
    • Talagabodas   onbekend
    • Karaha   onbekend
    • Gede 1957
    • Galoenggoeng 1982: rotsblok raakte Boeing 747: een noodlanding was nodig; laatste: 1984
    • Papandayan 2002
    • Kiaraberes-Gagak 1939
    • Salak 1938
    • Goentoer 1847
  • Midden-Java:
    • Slamet  2014
    • Ungaran   onbekend
    • Telomoyo   onbekend
    • Muria   160 v.C.  
    • Soendoro 1971
    • Merapi 2011
    • Dieng-plateau 2011
    • Soembing 1730 
    • Merbaboe 1797
    • Lawoe 1885
  • Oost-Java:
    • Semeroe 1967-heden continue
    • Bromo - Tengger Caldera 2016
    • Wilis   onbekend
    • Kawi-Butak   onbekend
    • Penanggungan   200?
    • Malang Plain  onbekend
    • Lurus   onbekend
    • Iyang-Argapura   onbekend
    • Baluran   onbekend
    • Raung 2015
    • Keloed 2014
    • Arjoeno-Welirang 1991?
    • Lamongan 2003?
    • Yen 2002
  • Kleine Soenda-eilanden:
    • Bali:
      • Agoeng 1964
      • Batoer 2000
      • Bratan  onbekend
    • Lombok:
      • Rindjani 2015
    • Soembawa:
      • Tambora 1815 grootste ooit: 60.000 doden ; laatste 1967
    • Sangeang (bij Soembawa):
      • Sangeang Api 2014
    • Flores:
      • Iya 1971? 
      • Wai Sano   onbekend
      • Ilikedeka  onbekend
      • Poco Leok   onbekend   
      • Ranakah 1991
      • Inierie   8050 v.C.
      • Ebulobo   1969
      • Sukaria   onbekend
      • Ndete Napu   onbekend
      • Inielika 2001
      • Egon  2005
      • Ilimuda   onbekend
      • Riang Kotang   onbekend
      • Kelimoetoe 1968
      • Lewotobi 2003
      • Leroboreng 2003?
    • Lomblen-eilanden (bij Timor):
      • Lewotolo 1951
      • Iliweroeng 2013
      • Gilbauta  1957?
      • Ililabalekan   onbekend
      • Tara, Batoe 2011
      • Siroeng 2012
      • Yersey onbekend (in zee ten noorden van Lomblen)
    • Adonara (eiland bij Timor):
      • Iliboleng 1991
    • Paluweh (eiland bij Timor):
      • Paluweh 2013
  • Banda-eilanden:
    • Banda-Api 1988
    • Goenoengapi Wetar 1699  (Wetar-eiland)
    • Woerlali 1892 (Damar-eiland)
    • Teon (Serawerna) 1904  (Teun-eiland)
    • Nila 1968   (Nila-eiland)
    • Seroea 1921  (Seroea-eiland)
    • Manuk  onbekend  (Manuk-eiland)
    • Emperor of China  1927?  (in de Banda-zee)
    • Nieuwerkerk   1927?   (in de Banda-zee)
  • Celebes:
    • Colo (Oena-Oena) 1983
    • Ambang 2005
    • Sopoetan 2016
    • Sempu  1819?
    • Tondano   onbekend
    • Klabat   onbekend
    • Lokon-Empoeng 2015
    • Mahawoeh 1977
    • Tongkoko 1880
  • Singihe-eilanden (ten noorden van Celebes):
    • Roeang 2002
    • Karangetang (Api Siaoe) 2015
    • Banoea Woehoe 1968
    • Awoe 2004
    • Submarine 1922   onbekend  (in zee ten nno van Menado)
  • Halmahera:
    • Gamalama 2014
    • Tarakan  onbekend
    • Tobaru  onbekend
    • Todoko-Ranu   onbekend
    • Jailolo   onbekend
    • Hiri  onbekend (eiland ten noorden van Ternate)
    • Tidore  onbekend  (Tidore-eiland)
    • Mare  onbekend  (Mare-eiland ten zuiden van Tidore)
    • Moti  onbekend  (ten noorden van Makian)
    • Doekono 2016
    • Iboe 2015
    • Gamkonora 2013
    • Tigalulu   onbekend  (op Kayoa-eiland)
    • Amasing   onbekend  (Bacan-eiland)
    • Bibinoi   onbekend   (Bacan-eiland)
    • Makian 1988  (Makian-eiland)

    Goenoeng Lawoe op Java

Zie ook: Lahar.

Vuyck, Beb (1905-1991) lit. "Kampboekdag", "Het laatste huis van de wereld", "Het hout van Bara", en Verzameld Werk

Terug naar de startpagina